گلچین کتب مذهبی

قرآن كريم مى‏فرمايد: "فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ حَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوهَکُمْ شَطْرَه": پس روى كن به طرف مسجد الحرام و شما مسلمين نيز هر كجا باشيد، در نماز، روی خود را به سوی آن بگردانید.[1]

 با توجه به اين آيات، مى‏توان برداشت‏هاى زير را به دست آورد:

1. همان خدايى كه فرموده است: به هر طرف رو كنيد آنجا وَجه خدا است "فأَینَ مَا تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّه":^[2] و اين­كه او از رگ گردن به انسان نزديك‏تر است "و نَحْنُ اَقْرَبُ اِلَيْكُمْ مِنْ حَبْلِ الْوَريدِ"،[3] همان خدا دستور داده است كه به هنگام نماز به طرف مسجدالحرام نماز بخوانيد "فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَ حَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّواْ وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ ".

2. شَطر به معناى سَمت و جانب است. البته ايستادن دقيق در محاذات [رو به رو] خانه كعبه و حتى مسجدالحرام براى كسانى كه از دور نماز مى‏خوانند، بسيار مشكل است، اما ايستادن به سمت آن براى همه آسان است. همين دستور قرآنى به نوبه خود موجب پيشرفت علوم جغرافيا، هيئت، هندسه و رياضى در بين مسلمين گرديد؛ زيرا براى قبله‏يابى و تشخيص جهت آن، نيازمند اين علوم بودند.

3. اين­كه خدا همه جا هست و به هر طرف كه رو كنى روى او و سوى او است، اين نتيجه را نمى‏دهد كه پس به هر طرف مى‏توان نماز خواند. در همه جا بودن خداوند يك مطلب است و جهت نماز مطلب ديگر. هرچند خدا همه زبان‏ها را مى‏داند؛ ولى بايد نماز را به زبان عربى خواند و يا اين­كه خدا موجودى زمانى نيست؛ ولى نماز بايد در زمان خاص خودش خوانده شود. حق‏تعالى به علل گوناگون، دستور داده است كه به طرف قبله واحد، به زبان واحد و با شرايط مشترك ديگرى نماز گزارده شود و اين دستور، علاوه بر پيشرفت و پيشبرد علم و دانش بشرى، مايه وحدت و هماهنگى بين مسلمانان نيز هست و تأثيرات و آموزش‏هاى فرهنگى ديگرى نيز به دنبال دارد. از طرف ديگر، در هر يك از اين دستورات، اسرار عرفانى شگرفی نهفته است که در جای خود بازگو شده است.