گلچین کتب مذهبی

52 ـ به جای تنبیه بدنی از چه راه‏هایی برای تربیت کودک می‏توان استفاده کرد؟

 می‏توانید به جای تنبیه بدنی، از ساز و کارهای بازدارنده استفاده کنید:

1. محرومیت موقت: این شیوه برای کودکان خردسال (بیشتر، زیر 5 سال) مناسب است؛ بدین گونه که او را به ازای هر سال سن، یک دقیقه در اتاقی بدون امکانات (البته نه تاریک و ترسناک) قرار دهید؛ پس برای مثال، کودک 3 ساله را 3 دقیقه وامی‏دارید تا در اتاقی بماند و از فعالیت عادی (بازی، تلویزیون و...) محروم شود.

اگر کودک شما مقاومت کرد، محرومیت او را دو برابر کنید. در مورد نوپایان می‏توان آن‏ها را روی صندلی نشاند و کنارشان ایستاد.

2. محرومیت: این شیوه برای همه‏ی سنین مناسب است؛ بدین گونه که کودک را از اسباب‏بازی، تلویزیون، رایانه، پول توجیبی و... به طور مقطعی و متناسب با رفتار نامطلوب، محروم می‏کنیم.

3. قهر: قهر، وسیله‏ی بسیار مؤثری برای اصلاح رفتار کودک و نوجوان است؛ البته نباید طولانی و در استفاده از آن زیاده‏روی شود.

4. تحریک عواطف و احساسات: برای اصلاح رفتار می‏توان احساس کودک و نوجوان را با جمله‏هایی عاطفی (برای این عمل تو غصه می‏خورم؛ از این کار تو رنجورم و...) تحریک کرد. توجه داشته باشید که استفاده‏ی پی در پی از این شیوه، آن را بی‏اثر می‏کند.

برخی والدین (به ویژه مادر) در تحریک عاطفه‏ی کودک با جمله‏هایی از قبیل «تو با این رفتار مرا پیر می‏کنی؛ با این عمل باعث مرگ من خواهی شد و...» زیاده‏روی می‏کنند که ممکن است احساس فرزند را جریحه‏دار کند و آثار روحی بدی داشته باشد.

5. بده و بستان: فرزند، نیازهای فراوانی دارد. اگر به خواسته‏ی شما مبنی بر اصلاح رفتار خود بی‏توجهی می‏کند، منتظر باشید تا برای رفع نیاز خود نزد شما بیاید. در این هنگام به او بگویید: من هم خواسته‏ای دارم؛ خواسته‏ام را برآور (بده) تا به نیازت پاسخ گویم (بستان).

6. تهدید به تنبیه: در صورت عدم تأثیر ساز و کارهای پیش گفته، تهدید به تنبیه بدنی (البته به طور غیر مستقیم و با کنایه) می‏تواند مؤثر باشد (ر.ک: پرسش 50)

53 ـ چرا نوجوانان بسیار حساسند و مهم‏ترین حساسیت‏های آنان چیست؟

 در زندگی انسان، دو زمان و دو مرحله بسیار مهم است: یکی زمان ورود به نوجوانی و دیگری دوران بلوغ.

دوره‏ی نوجوانی (12 تا 18)، زمان حساسیت‏ها، و دلیل حساسیت نوجوان این است که به جهت رشد فکری، مسائلی را درک می‏کند که در دوران کودکی درک نمی‏کرد. او از این پس، موقعیت پایین شغلی پدر، بی‏سوادی مادر، بی‏عدالتی‏ها و تبعیض‏ها، وضعیت نامطلوب جسمی خود (کوتاهی و بلندی قد، بزرگ بودن دماغ، جوش صورت، چاقی و لاغری و...) را درک می‏کند و چون حس استقلال دارد، برای کسب آرامش، به والدین و دیگران تکیه نمی‏کند؛ بدین سبب، التهاب‏ها و هیجان‏های درونی، وجود او را فرا می‏گیرد.

نوجوان در این دوران به آرامش روحی نیاز دارد؛ بنابراین، باید زمینه‏های فشار روحی از بین برود.

مهم‏ترین حساسیت‏های نوجوان عبارتند از:

1. نگاه به دیده‏ی کودک: نوجوان از این که به او به دیده‏ی کودک بنگرید، بسیار حساس است و از این مسأله رنج می‏برد. بسیاری از دلسوزی‏های پدران و مادران برای نوجوان، چنین پیامی دارد.

2. مقایسه: نوجوان از این که او را با دیگران (خواهر و برادر، فرزندان نزدیکان یا همسالان) مقایسه کنید، متنفر است.

3. تبعیض: از دیگر حساسیت‏های نوجوان، تبعیض بین او و دیگر خواهر و برادران است.

4. بی‏اعتمادی والدین به او: نوجوان دوست دارد به او اعتماد داشته باشند. بسیاری از سؤالات والدین از او و گوشه و کنایه‏ها، از بی‏اعتمادی به وی حکایت دارد و حساسیت او را بر می‏انگیزد.

54 ـ چه لزومی دارد کودکان، تنها بخوابند؟

 برخی خانواده‏ها معتقدند که اگر فرزندشان کنار آن‏ها بخوابد، آرامش خواهد داشت و اگر نیمه شب ترسید، با لمس پدر یا مادر، احساس امنیت می‏کند، و اگر کابوس دید یا دچار مشکل شد، راحت‏تر می‏توان به او رسید و او را آرام کرد. دکتر ویلیام سیرز (William Sears) نیز به «شراکت در خواب» معتقد است و همین شیوه را پیشنهاد می‏کند. [1]

ما به چند دلیل معتقدیم که بهتر است محل خواب کودک جدا باشد:

1. روابط زناشویی زن و مرد: در صورت خواب اشتراکی، روابط زناشویی زن و مرد در حضور کودک انجام می‏شود و آثار مخربی بر او خواهد داشت؛ زیرا ممکن است در آینده، با بلوغ زودرس، دچار انحرافات جنسی شود.

رسول خدا 6 فرمود: سوگند به کسی که جانم در دست او است، اگر مردی با همسر خود بیامیزد و در خانه، کودکی بیدار باشد و ببیند یا سخن و صدای نفس کشیدن آن‏ها را بشنود، هرگز رستگار نخواهد شد و سرانجام به زنا آلوده خواهد شد. [2]

امام باقر 7 می‏فرماید:  از آمیزش در جایی که کودکی تو را ببیند بپرهیز؛ کودکی که می‏تواند آن عمل را به خوبی برای دیگران وصف کند. [3]

اگر کودک در سنی باشد که این پدیده را درک نکند، به جهت همین عدم درک، اضطراب، او را فرا خواهد گرفت.

2. وابستگی به والدین: کودکانی که در اتاق والدین می‏خوابند، وابستگی بیشتری به آنان دارند و ممکن است در آینده، به استقلال آن‏ها لطمه وارد شود.